काठमाडौं । आज वैशाख ९ गते, दुईवटा ऐतिहासिक सन्दर्भले नेपालमा कम्युनिष्ट आन्दोलनसँग जोडिएको विशेष दिनको रूपमा चिनिन्छ। एकातर्फ यो दिन भ्लादिमिर इल्यिच लेनिनको स्मृति दिवस हो भने अर्कोतर्फ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीको स्थापना दिवस पनि यही दिन पर्छ।

लेनिन दिवसको अवसरमा विश्वभरका वामपन्थी विचारधाराका कार्यकर्ताहरूले समाजवादी आन्दोलनको प्रारम्भिक जग बसाल्ने रुसी क्रान्तिकारी नेता लेनिनलाई स्मरण गर्छन्। सन् १८७० मा जन्मेका लेनिनले १९१७ मा बोल्सेभिक क्रान्तिको नेतृत्व गर्दै तत्कालीन रूसी साम्राज्यलाई उल्ट्याएका थिए। उनले पहिलोपटक श्रमजीवी वर्गको शासन स्थापना गरी मार्क्सवादलाई व्यवहारमा उतारेका थिए।

नेपालमा पनि लेनिनको विचार, दर्शन र राजनीतिक कार्यनीतिले ठूलो प्रभाव पारेको छ। यही प्रभावको धरातलमा सन् १९४९, अर्थात् वि.सं. २००६ सालको वैशाख ९ गते युवाहरूले नेपालको पहिलो कम्युनिष्ट पार्टी नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) गठन गरेका थिए। पुष्पलाल श्रेष्ठको नेतृत्वमा कोलकातामा स्थापना भएको यो पार्टीले नेपालको राजनीति र जनआन्दोलनमा निर्णायक प्रभाव छाडेको मानिन्छ।

आजकै दिन, देशका विभिन्न भागमा नेकपाका विभिन्न धार र दलहरूले पार्टी स्थापना दिवसको सन्दर्भमा कार्यक्रमहरू आयोजना गर्दै छन्। लेनिनको योगदान र कम्युनिष्ट आन्दोलनको ऐतिहासिक यात्रा स्मरण गर्ने क्रमसँगै नेपालको समकालीन राजनीति पनि यो अवसरमा समीक्षा भइरहेको छ।

आजको दिन वाम आन्दोलनका अनुयायीहरूका लागि आत्मसमिक्षाको अवसरसमेत बनेको छ — जहाँ लेनिनको विचार, नेपालको कम्युनिष्ट आन्दोलनको दिशा, वर्तमान सत्ता सन्तुलन, र पार्टी विभाजनका प्रसंगहरू एकसाथ जोडिन्छन्।