काठमाडौँ । प्रत्येक वर्ष जुलाई ९ मा अन्तर्राष्ट्रिय आपत्कालीन तयारी सामग्री दिवस मनाइन्छ । यस दिवसले भूकम्प, बाढी, पहिरो, डढेलो, महामारी तथा अन्य आकस्मिक विपद्का बेला आवश्यक पर्ने सामग्री पहिले नै तयारी अवस्थामा राख्नुपर्ने सन्देश दिन्छ ।

आपत्कालीन सामग्री तयार राख्ने अवधारणाको इतिहास दोस्रो विश्वयुद्ध (सन् १९३९–१९४५) सम्म पुग्छ । त्यसबेला विभिन्न देशका सरकारले नागरिकलाई आपत्कालीन अवस्थामा कसरी सुरक्षित रहने, कहाँ जाने र परिवारका लागि आवश्यक सामग्री कसरी संकलन गर्ने भन्ने विषयमा मार्गदर्शन दिएका थिए । त्यसपछि शीतयुद्ध (सन् १९४७–१९९१) का क्रममा सम्भावित आणविक आक्रमणको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै धेरै स्थानमा भूमिगत आश्रयस्थल निर्माण गरियो, जहाँ लामो समयसम्म पुग्ने खाद्यान्न, खानेपानी र अन्य अत्यावश्यक सामग्री भण्डारण गरिन्थ्यो ।

सन् १९७९ मा तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति जिमी कार्टरले कार्यकारी आदेशमार्फत संघीय आपत्कालीन व्यवस्थापन निकाय स्थापना गरेपछि कम्तीमा ७२ घण्टा परिवार आफैंले बाह्य सहयोगबिना गुजारा गर्न सक्ने गरी आवश्यक सामग्री तयार राख्न अभियान सञ्चालन गरिएको थियो । पछिल्ला दुई दशकमा विश्वभर आएका ठूला भूकम्प, बाढी, आँधीबेहरी, डढेलो र महामारीले यस्तो तयारीको महत्व अझ बढाएको छ ।

विपद् व्यवस्थापनका विज्ञहरूका अनुसार प्रत्येक व्यक्तिका लागि प्रति दिन कम्तीमा करिब चार लिटर (एक ग्यालन) खानेपानी केही दिनका लागि सुरक्षित राख्नुपर्छ । त्यससँगै नबिग्रिने खाद्यान्न, ब्याट्री वा हातले घुमाएर चल्ने रेडियो, टर्च, प्राथमिक उपचार सामग्री, अतिरिक्त ब्याट्री, सिठी, धुलोबाट बचाउने मास्क, प्लास्टिकको पाता, टाँस्ने टेप, भिजेको सफाइ कपडा, फोहोर राख्ने झोला, आवश्यक औजार, डिब्बा खोल्ने उपकरण, स्थानीय क्षेत्रको नक्सा तथा मोबाइल र त्यसलाई चार्ज गर्ने व्यवस्था आपत्कालीन सामग्रीको झोलामा राख्न सिफारिस गरिन्छ ।

हाल आपत्कालीन सामग्रीका झोलामा सौर्य ऊर्जाबाट चल्ने चार्जर, पानी शुद्धीकरण गर्ने उपकरण जस्ता आधुनिक सामग्री पनि समावेश हुन थालेका छन् । यद्यपि सुरक्षित खानेपानी, खाद्यान्न र प्राथमिक उपचार सामग्री भने अझै पनि सबैभन्दा महत्वपूर्ण मानिन्छ ।

यस दिवसका अवसरमा विभिन्न व्यवसाय, उद्योग, स्थानीय समुदाय तथा विपद् व्यवस्थापनसँग सम्बन्धित निकायहरूले तयारीसम्बन्धी तालिम, सचेतनामूलक कार्यक्रम, आवश्यक सामग्रीमा सहुलियत तथा विपद् राहत कोषका लागि सहयोग अभियान सञ्चालन गर्ने गरेका छन् ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार विपद् आउनुअघि गरिएको सामान्य तयारीले आपत्कालीन अवस्थामा जीवन रक्षा, उद्धार कार्यलाई सहज बनाउन र सम्भावित क्षति कम गर्न महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउछ ।