काठमाडौँ । एलन मस्कको अन्तरिक्ष प्रविधि कम्पनी स्पेसएक्सले शेयर बजारमा प्रवेश गर्दा देखिएको उत्साह केही सातामै कमजोर बनेको छ । प्रारम्भिक दिनमा तीव्र रूपमा बढेको कम्पनीको शेयर मूल्य अहिले उल्लेख्य रूपमा घटेपछि सुरुवाती चरणमा लगानी गर्ने धेरै खुद्रा लगानीकर्ता घाटामा परेका छन् ।

जुन १२ मा कम्पनीले प्रतिशेयर १३५ अमेरिकी डलर मूल्य निर्धारण गर्दै प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्कासन गरेको थियो । तर कारोबार सुरु हुनेबित्तिकै शेयर मूल्य १५० डलर पुगेको थियो । पहिलो दिनमै मूल्य १७६ डलरसम्म पुगेपछि अन्त्यमा १६०.९५ डलरमा कारोबार बन्द भएको थियो । त्यसको एक साताभित्रै शेयर मूल्य २२५ डलरसम्म पुगेको थियो । त्यससँगै बजार पूँजीकरणका आधारमा स्पेसएक्सले विश्वका केही ठूला प्रविधि कम्पनीलाई समेत उछिनेको थियो । तर त्यसपछि कम्पनीको वास्तविक व्यवसाय र आम्दानीको संरचनाबारे लगानीकर्ताले मूल्याङ्कन गर्न थालेपछि शेयर मूल्यमा दबाब परेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन् ।

लगानी अनुसन्धान संस्था सीएफआरएका विश्लेषक कीथ स्नाइडरले एलन मस्कसँग जोडिएका कम्पनीप्रति लगानीकर्तामा असाधारण आकर्षण रहने बताए । उनका अनुसार यसपटक धेरैले स्पेसएक्सलाई कृत्रिम बुद्धिमत्तासँग जोडिएको कम्पनीका रूपमा हेरेर लगानी गरेका थिए । यस वर्ष स्पेसएक्सले मस्ककै कृत्रिम बुद्धिमत्ता कम्पनी एक्सएआईलाई अधिग्रहण गरी त्यसलाई स्पेसएक्स एआई नाम दिएको थियो । यो कम्पनी 'ग्रोक' नामक संवाद प्रणालीका कारण चर्चामा छ । तर स्पेसएक्सको मुख्य आम्दानी भने रकेट निर्माण, अन्तरिक्ष प्रक्षेपण तथा स्टारलिङ्क उपग्रह इन्टरनेट सेवाबाट हुने भएकाले लगानीकर्ताको अपेक्षा र वास्तविक व्यवसायबीच अन्तर देखिएको विश्लेषकहरूको भनाइ छ ।

स्टारलिङ्कले अमेरिकाको मेम्फिस क्षेत्रमा डेटा केन्द्रसम्बन्धी स्थानीय विरोधबीच सेवा शुल्क घटाउने घोषणा गरेपछि कम्पनीको शेयर एकै दिन करिब आठ प्रतिशतले घटेको थियो । त्यस्तै, जुलाई ७ मा स्पेसएक्सलाई नास्डाक–१०० परिसूचकमा समावेश गरिए पनि कम्पनीको शेयर ४.४ प्रतिशतले ओरालो लागेको थियो ।

पहिलो महिनाको अन्त्यसम्म आइपुग्दा स्पेसएक्सको शेयर मूल्य करिब १४५ डलरमा झरेको छ । यो पहिलो दिनको उच्चतम मूल्यभन्दा करिब १८ प्रतिशत र अहिलेसम्मकै उच्च मूल्यभन्दा ३५ प्रतिशतले कम हो। यसले सूचीकरणको पहिलो पाँच दिनभित्र शेयर खरिद गरेका खुद्रा लगानीकर्ता अहिले उल्लेख्य घाटामा रहेको देखिएको छ ।

विश्लेषक स्नाइडरले स्पेसएक्सको शेयरमा देखिएको उतारचढावलाई सामाजिक सञ्जालको प्रभावले मूल्य बढ्ने 'मीम शेयर'को प्रवृत्तिसँग तुलना गरेका छन् । गत वर्ष कम्पनीले १८ अर्ब अमेरिकी डलर आम्दानी गरे पनि अझै नाफामा पुग्न सकेको छैन ।

यसैबीच, जुन १६ मा स्पेसएक्सको शेयर उच्च मूल्यमा रहेका बेला कम्पनीले कृत्रिम बुद्धिमत्तामार्फत सङ्केत लेख्ने प्रणाली विकास गर्ने 'कर्सर' नामक नयाँ कम्पनीलाई ६० अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको आफ्नै शेयर दिएर अधिग्रहण गरेको थियो । नगद खर्च नगरी उच्च मूल्यको शेयर प्रयोग गरेर अधिग्रहण सम्पन्न गर्नु मस्कको रणनीतिक कदम भएको भन्दै बजार विश्लेषकहरूले त्यसको चर्चा गरेका छन् ।