देवदह । देवदह नगरपालिकाले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा नगर क्षेत्रमा सञ्चालन भएका स्वास्थ्य कार्यक्रम, सेवा प्रवाह, उपलब्धि र स्वास्थ्य क्षेत्रका चुनौती समेटिएको वार्षिक स्वास्थ्य प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेको छ । नगरपालिकाले मंगलबार एक कार्यक्रमबीच स्वास्थ्य शाखाको वार्षिक प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेको हो ।

प्रतिवेदनले देवदहमा स्वास्थ्य सेवाको पहुँच विस्तारसँगै केही महत्वपूर्ण उपलब्धि हासिल भएको देखाएको छ । स्वास्थ्य शाखाका अनुसार नगरपालिकाले ‘पूर्णखोपयुक्त दिगोपना पालिका’ र ‘पूर्णसंस्थागत प्रसूतियुक्त पालिका’का रूपमा स्थापित हुने उपलब्धि हासिल गरेको छ । नगरपालिकामा नगर अस्पताल, स्वास्थ्य चौकी, सहरी स्वास्थ्य केन्द्र, सामुदायिक स्वास्थ्य एकाइ, आधारभूत स्वास्थ्य केन्द्र र आयुर्वेद चिकित्सालय गरी १३ वटा स्वास्थ्य संस्थामार्फत सेवा प्रवाह भइरहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

तर, खोपको तथ्यांकले भने चुनौती देखाएको छ । आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा एक वर्षमुनिका बालबालिकामा बीसीजी खोपको पहुँच ४९.७३ प्रतिशत, डीपीटी–हेपबी–हिब पहिलो मात्रा ६५.११ प्रतिशत र तेस्रो मात्रा ६८.०२ प्रतिशत रहेको छ । त्यस्तै एमआर पहिलो मात्रा ७०.६७ प्रतिशत, जेई खोप ७६.५२ प्रतिशत र एमआर दोस्रो मात्रा ७४.३२ प्रतिशत रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । गर्भवती महिलाको टीडी२/टीडी२ प्लस खोप कभरेज ५८.३८ प्रतिशत रहेको छ ।

पाँच वर्षमुनिका बालबालिकाको स्वास्थ्यतर्फ आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा २ हजार ९६ जना बिरामीले समुदायमा आधारित नवजात तथा बालरोग एकीकृत व्यवस्थापन सेवा लिएका छन् । पाँच वर्षमुनिका बालबालिकामा तीव्र श्वासप्रश्वास संक्रमणको प्रकोप दर प्रतिहजार ६०६.४४ रहेको छ । निमोनियाको प्रकोप दर ९.२८ र झाडापखालाको प्रकोप दर २५१.४ रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

पोषणतर्फ ६ देखि ५९ महिनाका बालबालिकामध्ये २४ जनामा गम्भीर तीव्र कुपोषण (SAM) र १९९ जनामा मध्यम तीव्र कुपोषण (MAM) भेटिएको छ । राष्ट्रिय पोषण लेखाजोखाअन्तर्गत ३ हजार १६३ बालबालिकाको परीक्षण गरिएको छ । त्यस्तै ६ महिनाभन्दा कम उमेरका बालबालिकामध्ये ८९.५४ प्रतिशतलाई पूर्ण स्तनपान गराइएको तथ्यांक प्रतिवेदनमा छ ।

मातृ तथा नवजात शिशु स्वास्थ्यतर्फ चार पटक गर्भजाँच गर्ने गर्भवतीको संख्या ६५.५५ प्रतिशत र आठ पटक गर्भजाँच गर्नेको संख्या ४६.२६ प्रतिशत छ । सुत्केरीपछिको चार पटक जाँच गराउने महिला ४९.८७ प्रतिशत छन् भने संस्थागत प्रसूति गराउने महिला ५९.३८ प्रतिशत अर्थात् ६७४ जना रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । सुरक्षित गर्भपतन सेवा २९७ जनाले लिएका छन् ।

परिवार नियोजन सेवाअन्तर्गत एक वर्षमा ९१ हजार १५९ वटा कन्डम वितरण गरिएको छ । हाल पिल्स प्रयोग गर्ने ७०४, डिपो प्रयोग गर्ने ५५६, इम्प्लान्ट प्रयोग गर्ने १ हजार ६६९ र महिला स्थायी बन्ध्याकरण गराएका १ हजार ४५२ जना रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

क्षयरोग नियन्त्रणतर्फ देवदहमा १४२ जना बिरामी दर्ता भएका छन् । उनीहरूको उपचार सफलता दर ९७.४६ प्रतिशत रहेको छ । कुष्ठरोगका नौ जना नयाँ बिरामी फेला परेका छन् । मलेरियातर्फ १ हजार ७५८ वटा स्लाइड परीक्षण गर्दा एक जना पोजिटिभ भेटिएका छन् भने मलेरियाका कारण मृत्यु नभएको प्रतिवेदनले जनाएको छ ।

स्वास्थ्य संस्थाको बाह्य सेवा (ओपीडी) मा एक वर्षमा ९५ हजार ५८१ जना नयाँ बिरामीले सेवा लिएका छन् । तीमध्ये ५६ हजार ८९ जना पुरुष र ३९ हजार ४९२ जना महिला छन् । प्रजनन स्वास्थ्यतर्फ १ हजार ७९३ महिलामा पाठेघरको मुखको क्यान्सर परीक्षण गर्दा ३० जनामा पोजिटिभ देखिएको छ । स्तन क्यान्सर परीक्षण ९०९ जनाको गरिएको छ ।

प्रतिवेदनले देवदहमा नसर्ने रोगको अवस्था भने गम्भीर बन्दै गएको संकेत गरेको छ । आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा उच्च रक्तचापका ६ हजार ८६४, मधुमेहका ५ हजार ७३०, सीओपीडीका ८३२ र थाइराइडसम्बन्धी रोगका १ हजार १२१ नयाँ बिरामी दर्ता भएका छन् । मानसिक स्वास्थ्यतर्फ डिप्रेसनका १५० र चिन्ता वा बेचैनीसम्बन्धी समस्या भएका २८६ जनाले सेवा लिएका छन् ।

चोटपटक तथा दुर्घटनातर्फ सडक तथा यातायात दुर्घटनाबाट २९७ जना, सामान्य चोटपटकबाट ६३७ जना, जलनबाट ८५ जना र जनावरको टोकाइबाट ५१३ जनाले स्वास्थ्य संस्थाबाट उपचार लिएका छन् ।

स्वास्थ्य बीमातर्फ देवदहमा २८ हजार ४७३ परिवार बीमित भएका छन् । आगामी वर्ष ४० हजार परिवारलाई स्वास्थ्य बीमामा समेट्ने लक्ष्य राखिएको छ । त्यस्तै निःशुल्क रक्त सेवाका लागि नगरपालिकाले विनियोजन गरेको १० लाख रुपैयाँमध्ये ९२.५३ प्रतिशत खर्च गरी नेपाल रेडक्रस सोसाइटीमार्फत ९७४ पिन्ट रगत नागरिकलाई निःशुल्क उपलब्ध गराइएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

स्वास्थ्य शाखा तथा नगरभित्रका स्वास्थ्य संस्थामा स्थायी ३७ र करार ४६ गरी ८३ जना कर्मचारी कार्यरत रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । संघीय सरकारबाट विनियोजित कार्यक्रमअन्तर्गत क्षयरोगका शंकास्पद १ हजार ४०१ जनाको खकार परीक्षण गरिएकोमा चार जनामा संक्रमण पुष्टि भएको छ । कक्षा ६ का बालिकालाई लक्षित नियमित एचपीभी खोप अभियानमा ९९.७ प्रतिशत प्रगति हासिल भएको प्रतिवेदनले जनाएको छ ।

प्रतिवेदनले आगामी दिनमा नसर्ने रोगको बढ्दो प्रकोप व्यवस्थापन, पोषण सुधार तथा आकस्मिक स्वास्थ्य सेवालाई थप प्रभावकारी र प्रविधिमैत्री बनाउने दिशामा ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्ने औंल्याएको छ । स्वास्थ्य शाखाले वार्षिक प्रतिवेदनलाई स्वास्थ्य सेवाको वास्तविक अवस्था पहिचान, स्वास्थ्य सूचकको मापन, रोगको प्रवृत्ति विश्लेषण, आगामी योजना निर्माण तथा स्रोत–साधनको आवश्यकता पहिचानका लागि आधारका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ ।

- ८८ पेजको नगरपालिका स्वास्थ्य शाखाको रिपोर्टलाई एआइको सहयोगमा गरिएको विश्लेषण