काठमाडौं । भारतीय अभिनेता नाना पाटेकरको ७५ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ । गोवास्थित आफ्नै घरमा बिहीबार बिहान ५ बजेर २० मिनेटमा उनलाई गम्भीर हृदयघात भएको थियो । गोवास्थित मणिपाल अस्पतालका डा. शेखर सालकरका अनुसार नाना पाटेकरलाई बचाउन करिब ४५ मिनेटसम्म निरन्तर हृदय पुनर्जीवन प्रक्रिया गरिएको थियो । तर उनको अवस्था सुधार्न नसकिएपछि मृत्यु भएको जनाइएको छ । घटनाबारे कानुनी प्रक्रिया अघि बढाइएको र उनको शव परीक्षण गरिने बताइएको छ ।

विश्वनाथ पाटेकरका रूपमा जन्मिएका नाना पाटेकरको जन्म सन् १९५१ जनवरी १ मा महाराष्ट्रको रायगढ जिल्लामा भएको थियो । उनी अभिनयसँगै चलचित्र निर्माण, निर्देशन र लेखनमा समेत सक्रिय थिए । नाना पाटेकरले गम्भीर, प्रभावशाली र फरक खालका भूमिकाबाट भारतीय चलचित्रमा छुट्टै पहिचान बनाएका थिए। ‘परिन्दा’, ‘क्रान्तिवीर’, ‘अग्निसाक्षी’, ‘तिरंगा’, ‘अब तक छप्पन’, ‘अपहरण’ र ‘वेलकम’ उनका चर्चित चलचित्र हुन् ।

‘गमन’बाट सुरु भएको चलचित्र यात्रा

नाना पाटेकरले सन् १९७८ मा प्रदर्शनमा आएको ‘गमन’बाट हिन्दी चलचित्र क्षेत्रमा अभिनय यात्रा सुरु गरेका थिए । सुरुवाती समयमा उनले हिन्दीका साथै मराठी चलचित्रमा समेत काम गरेका थिए । सुरुवाती भूमिकाबाट तत्काल ठूलो सफलता नपाए पनि उनको अभिनयको गम्भीरता र फरक शैलीले चलचित्रकर्मीको ध्यान तान्न थालेको थियो ।

‘परिन्दा’ले बदल्यो पहिचान

सन् १९८९ मा प्रदर्शनमा आएको ‘परिन्दा’ नाना पाटेकरको करियरको महत्वपूर्ण मोड बन्यो। चलचित्रमा उनले अपराधीको भूमिका निर्वाह गरेका थिए। उनको अभिनयलाई दर्शक र समीक्षकले निकै रुचाए । यस भूमिकाका लागि उनले राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार र चलचित्रफेयर पुरस्कारमा उत्कृष्ट सहअभिनेताको सम्मान प्राप्त गरेका थिए। त्यसपछि उनी सन् १९९० को दशकमा हिन्दी चलचित्रका चर्चित र भरपर्दा अभिनेतामध्ये एक बने ।

‘क्रान्तिवीर’बाट उत्कृष्ट अभिनेताको राष्ट्रिय पुरस्कार

सन् १९९४ मा आएको ‘क्रान्तिवीर’ नाना पाटेकरको करियरको अर्को महत्वपूर्ण चलचित्र थियो । यस चलचित्रमा गरेको अभिनयका लागि उनले उत्कृष्ट अभिनेतातर्फ राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए । चलचित्रले व्यावसायिक रूपमा समेत राम्रो सफलता पाएको थियो र त्यस वर्ष सबैभन्दा धेरै कमाइ गर्ने चलचित्रमध्ये परेको थियो ।

फरक–फरक भूमिकामा अब्बल

नाना पाटेकरले आफूलाई कुनै एउटै प्रकारको भूमिकामा सीमित राखेनन् । ‘अंगार’मा नकारात्मक भूमिकादेखि ‘तिरंगा’, ‘अग्निसाक्षी’, ‘खामोशी : द म्युजिकल’, ‘शक्ति : द पावर’, ‘अब तक छप्पन’, ‘अपहरण’ र ‘राजनीति’जस्ता चलचित्रमा उनले फरक–फरक भूमिका निभाएका थिए । ‘अग्निसाक्षी’का लागि पनि उनले उत्कृष्ट सहअभिनेतातर्फ राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए ।

‘अपहरण’मा फेरि देखिएको प्रभावशाली अभिनय

सन् २००५ मा प्रदर्शनमा आएको ‘अपहरण’मा नाना पाटेकरको अभिनय निकै चर्चित बनेको थियो । चलचित्रमा उनले प्रभावशाली नकारात्मक भूमिका निर्वाह गरेका थिए। यस भूमिकाका लागि उनले चलचित्रफेयरसहित विभिन्न पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए ।

गम्भीर भूमिकादेखि हास्य भूमिकासम्म

नाना पाटेकर गम्भीर र आक्रामक भूमिकाका लागि मात्र परिचित थिएनन् । सन् २००७ मा प्रदर्शनमा आएको ‘वेलकम’मा उनले निर्वाह गरेको ‘उदय शेट्टी’को भूमिका निकै लोकप्रिय बनेको थियो । त्यसपछि ‘वेलकम ब्याक’मा पनि उनले यही भूमिकालाई निरन्तरता दिएका थिए । यसबाट उनले गम्भीर भूमिकासँगै हास्य भूमिकामा समेत आफ्नो क्षमता देखाएका थिए ।

‘नटसम्राट’मा सम्झनलायक भूमिका

मराठी चलचित्र क्षेत्रमा पनि नाना पाटेकरको महत्वपूर्ण योगदान रहेको छ । ‘नटसम्राट’मा उनले निर्वाह गरेको भूमिका निकै चर्चित बनेको थियो । उक्त भूमिकाका लागि उनले मराठी चलचित्र पुरस्कारमा उत्कृष्ट अभिनेताको सम्मानसमेत प्राप्त गरेका थिए ।

निर्देशनमा पनि सक्रिय

नाना पाटेकरले चलचित्र निर्देशनमा समेत काम गरेका थिए । ‘प्रहार : द फाइनल अट्याक’मार्फत उनले निर्देशनमा प्रवेश गरेका थिए । उक्त चलचित्रमा उनले अभिनयसँगै लेखन र निर्देशनको जिम्मेवारीसमेत सम्हालेका थिए ।

तीन राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार र पद्मश्री

नाना पाटेकरले अभिनयका लागि तीनवटा राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए । उनले ‘परिन्दा’का लागि उत्कृष्ट सहअभिनेता, ‘क्रान्तिवीर’का लागि उत्कृष्ट अभिनेता र ‘अग्निसाक्षी’का लागि उत्कृष्ट सहअभिनेताको पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए । सन् २०१३ मा भारत सरकारले उनलाई पद्मश्रीबाट सम्मान गरेको थियो । लामो समयसम्म हिन्दी र मराठी चलचित्रमा सक्रिय रहेका नाना पाटेकर आफ्नो फरक अभिनय शैली र प्रभावशाली भूमिकाका कारण भारतीय चलचित्र क्षेत्रमा स्मरणीय रहनेछन् ।