चार वर्षभन्दा कम समयमा लगभग दुई तिहाइ संसदीय बहुमत प्राप्त गर्ने र विश्वको सबैभन्दा कान्छो प्रधानमन्त्री निर्वाचित गर्ने, दलविहीन पेशेवरहरू र राजनीतिक नौसिखियाहरूद्वारा स्थापित राजनीतिक दलको उदय राजनीतिक इतिहासमा कुनै नियमित घटना होइन । त्यसकारण, नेपालमा के भइरहेको छ र राष्ट्र कहाँ जाँदैछ भन्ने बारे विश्वव्यापी जिज्ञासा पूर्णतया स्वाभाविक छ । १००० माइलभन्दा बढीको साझा सिमाना भएका नजिकका छिमेकीहरूको रूपमा, भारतमा यो जिज्ञासा अझ स्वाभाविक छ ।

नेपालको रूपान्तरणको यो कथा सडक हिंसा, सैन्य विद्रोह, विदेशी हस्तक्षेप, वा संवैधानिक शून्यताबाट लेखिएको होइन। बरु, यो शान्तिपूर्ण र लोकतान्त्रिक 'मतदान क्रान्ति' हो । धेरै समाजहरू ध्रुवीकरण, अधिकारको अविश्वास र भ्रष्ट राजनीतिले घेरिएका र गैर-लोकतान्त्रिक विकल्पहरूतर्फ झुकाव राखेका बेला, नेपालले बहुल समाजहरूमा परिवर्तनको लागि लोकतन्त्र एक शक्तिशाली साधन रहेको प्रमाणित गरेको छ । आजको नेपाल अनिश्चित भविष्यतर्फ अघि बढिरहेको छैन; यसले अझ समृद्ध, जीवन्त लोकतन्त्रको उल्लेखनीय महत्वाकांक्षी दृष्टिकोणलाई अँगालेको छ । हाम्रा मुख्य सिद्धान्तहरू सरल छन्: विकासको मध्यस्थतामा सुशासन र जनताप्रति प्रत्यक्ष जवाफदेहिता।

नयाँ राजनीतिक वास्तविकता

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी नेपाल (रास्वपा) को नयाँ राजनीतिक वास्तविकता हो, एक युवा शक्ति जसले अपरिवर्तनीय रूपमा अस्पष्ट राजनीतिलाई चुनौती दिएको छ । यसले युवा पुस्तालाई डेलिभरी-आधारित राजनीतिमा भर्ना गरेको छ, जसले देशको लागि फरक दृष्टिकोण प्रदान गर्दछ । हामीलाई थाहा छ, रास्वपाले प्राप्त गरेको मतले आक्रोश र आशा दुवैलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ । त्यही कारणले युवा, समावेशी र निष्कलंक प्रतिभालाई चुनावयोग्य बनायो ।

हामीसँग अब हाम्रो विदेश नीतिलाई रूपान्तरण गर्न आवश्यक पर्ने सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति छ: हामी विगतको कुनै झोला बोक्दैनौं । हामी पुरानो शत्रुताद्वारा बन्धित छैनौं । हामी जनताको स्तरमा सार्वभौम सन्धिहरू र अनौपचारिक बन्धनहरूले बाँधिएका छौं तर विगतका नेताहरूको सानातिना सम्झौताहरू र मौन समझदारीमा अल्झिएका छैनौं । हामी भारत र संसारलाई खुला हृदय, स्पष्ट आँखा र पारदर्शी एजेन्डाले हेर्छौं: नेपालको आर्थिक रूपान्तरण ।

नेपाल र भारत केवल दुई देश मात्र होइनन्, हामी एउटा गौरवशाली, प्राचीन सभ्यताका साझेदार हौं । रामको गाथा तब मात्र पूरा हुन्छ जब जनकपुर र अयोध्या जोडिन्छन् । पशुपतिनाथ र केदारनाथलाई एकसाथ ल्याइएपछि मात्र आस्था पूरा हुन्छ । लुम्बिनी र बोधगयालाई जोडेर मात्र एक महान सभ्यताको आधारभूत गर्भ साकार हुन्छ ।

यद्यपि, हामीसँग न त आत्मभोगको विलासिता छ, न त हामी हाम्रा कमजोरीहरू जीर्ण वाक्यांशहरू पछाडि लुकाउन चाहन्छौं । हाम्रो सम्बन्धले के हासिल गरेको छ भनेर मात्र हेर्नुको सट्टा, हामी यसले के हासिल गर्न सक्थ्यो- र यो के बन्न सक्छ भन्ने कुरामा ध्यान केन्द्रित गरेर नयाँ सुरुवात गर्न चाहन्छौं ।

सिमाना मात्र होइन अर्थतन्त्रलाई जोड्नुपर्छ 

जब हामी सीमापारि हेर्छौं, हामी एउटा यस्तो भारत देख्छौं जसले आफूलाई मौलिक रूपमा पुन: परिभाषित गरेको छ । हालैका दशकहरूमा, पुरानो नोकरशाही बन्धनबाट मुक्त हुँदै, भारत सफलतापूर्वक ग्रहको सबैभन्दा ठूलो र द्रुत गतिमा बढ्दो अर्थतन्त्रहरू मध्ये एक बनेको छ । यो एउटा उपलब्धि हो जसलाई हामी सम्मान गर्छौं, र त्यसैले, हामी विकासमा साझेदार बन्न चाहन्छौं ।

भारत मेट्रो रेल विस्तारमा विश्वव्यापी लिडर बन्ने बाटोमा छ, प्रतिदिन लगभग १५ किलोमिटर रेलवे ट्र्याक बिछ्याउँदै, प्रस्तावित रक्सौल-काठमाडौं रेलवे लाइन १५० किलोमिटर भन्दा कम छ । जुन दिन ती १५० किलोमिटर ट्र्याकहरू जोडिन्छन्, यसले हामी बीचको व्यापार, पर्यटन, रसद र क्षेत्रीय सम्पर्कमा क्रान्तिकारी परिवर्तन ल्याउनेछ । नेपालले केवल सीमाहरू जोड्न चाहँदैन; यो चाहन्छ कि यी रेलहरूले सम्पूर्ण अर्थतन्त्रलाई बढावा देओस् ।

हामी नयाँ दिल्लीतिर मात्र हेरिरहेका छैनौं; हामी भारतभरका राज्यहरूको गतिशील रूपान्तरणहरू अवलोकन गरिरहेका छौं । हामीले भारतको उड्डयन क्षेत्र कसरी अगाडि बढेको देखेका छौं; के हामी पोखरा र लुम्बिनीबाट दिल्ली, मुम्बई र बेंगलुरुको चम्किलो केन्द्रहरूमा सिधा उडानहरू गर्न सक्दैनौं ? हामी केवल आन्ध्र प्रदेश र तेलंगानाले सूचना प्रविधिमा कसरी समृद्ध पारिस्थितिक प्रणाली निर्माण गरे भनेर बुझ्न चाहँदैनौं; के हामी काठमाडौँ-बेंगलुरु डिजिटल करिडोरको कल्पना गर्न सक्दैनौं ? हामी गुजरातको औद्योगिक पूर्वाधारबाट प्रेरणा लिन्छौं; के यसले हाम्रो सीमामा रासायनिक मल स्थापना गर्न तत्काल सहकार्यलाई प्रेरित गर्न सक्दैन ?

हामी नेपालमा आइआइटी र एआइआइएमएस जस्ता संस्थाहरू स्थापना गर्न चाहन्छौं । आज, नेपालले भारतका आईटी कम्पनीहरू, स्टार्टअप इकोसिस्टमहरू र विश्वविद्यालयहरूलाई निर्धक्कसँग भन्न सक्छ: "नवप्रवर्तन प्रयोगशालाहरू, इन्क्युबेशन केन्द्रहरू र टेक हबहरू स्थापना गरेर हामीलाई नवप्रवर्तनमा आफ्नो साझेदार बनाउनुहोस् ।' हामी हाम्रो उच्च प्रतिभाशाली युवा पुस्ता, प्रचुर मात्रामा स्वच्छ ऊर्जा र बढ्दो डिजिटल इकोसिस्टममा गर्व गर्छौं, तर भारतको अझ परिष्कृत प्राविधिक इकोसिस्टमबाट थोरै धक्का दिएर तिनीहरू रूपान्तरण गर्न सक्छन् । हामी डिजिटल भुक्तानी, फिनटेक र सीमापार प्लेटफर्महरूमा सहकार्य गर्न चाहन्छौं जसले दुवै पक्षका साना उद्यमीहरूलाई सशक्त बनाउँछ ।

कुटनीति अब विकासमा केन्द्रित 

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी नेपाल-भारत सम्बन्धको सम्पूर्ण शब्दावलीलाई भूराजनीतिक घर्षणबाट टाढा राखेर विकास कूटनीतिमा दृढतापूर्वक राख्न चाहन्छ । हाम्रो मुख्य एजेन्डा कूटनीतिक नियोगहरूलाई लगानी, व्यापार र आर्थिक साझेदारीको इन्जिनमा रूपान्तरण गर्नु हो । हामी दुवै राष्ट्रका साधारण नागरिकहरूको दैनिक जीवनमा मापनयोग्य परिणामहरू प्रदान गर्ने सम्बन्ध चाहन्छौं ।

नेपालको जलविद्युत क्षमता अब केवल घरेलु सम्पत्ति मात्र रहेन; यो उदाउँदो भारतको औद्योगिक करिडोरहरूलाई शक्ति प्रदान गर्न सक्षम सफा, हरियो इन्जिन हो। हामीले खण्डित सीमापार व्यापारबाट बलियो रूपमा एकीकृत ऊर्जा बजारतर्फ अघि बढ्नु पर्छ । गोलभेडाको मूल्य वा मेसिनरीको आवागमन अब कर्मचारी अवरोधहरूले निर्देशित गर्नु हुँदैन । हामीलाई आधुनिक, डिजिटलाइज्ड एकीकृत चेक पोस्ट र उन्नत ट्रान्जिट कोरिडोरहरू चाहिन्छ जसले कठोर सीमानाहरूलाई निर्बाध पुलहरूमा रूपान्तरण गर्दछ ।

हिमालय चुचुराहरूदेखि जनकपुर, लुम्बिनी र बोधगयाको पवित्र सर्किटहरूसम्म, हाम्रो पर्यटन सम्भावना अन्तरनिर्भर छ । हामीले पर्यटन सर्किटहरू निर्माण गर्नुपर्छ जसले विश्वव्यापी पर्यटकहरूलाई प्रशासनिक अवरोधहरू बिना हाम्रो साझा सम्पदा अनुभव गर्न अनुमति दिन्छ ।

हामीले हालै अहमदाबादमा भएको आईपीएल फाइनल प्रत्यक्ष हेरेनौं; हामी नेपाली खेलाडीहरू र नेपाली रंगशालाहरूलाई आईपीएल फ्रान्चाइजीमा कसरी एकीकृत गर्न सकिन्छ भनेर पनि गहिरो रूपमा विचार गरिरहेका छौं ।

पारस्परिक विश्वासको जग निर्माण

सहयोगको सम्भावना कृषि, स्वास्थ्य सेवा, साइबर सुरक्षा र विपद् व्यवस्थापन लगायत अनगिन्ती क्षेत्रहरूमा फैलिएको भए तापनि, यसलाई निर्माण गर्नुपर्ने जग नै हामीले बढाउनु पर्ने कुरा हो: विश्वास । हामी मुख्य मुद्दाहरूलाई गलैंचामुनि पुछेर साँचो मित्रता प्राप्त गर्न सक्दैनौं । हामी छिमेकी हौं जसको सभ्यताको सम्बन्ध हजारौं वर्ष अघिदेखि मानव निर्मित सीमानाहरू भन्दा अगाडि छ । त्यसकारण, हालसालै बनेका हाम्रा विवादहरू लामो समयसम्म लम्बिनु हुँदैन । तिनीहरूलाई ऐतिहासिक तथ्यहरू र आपसी समझदारीको आधारमा समाधान गर्न सकिन्छ । हामी परम्परागत राजनीतिज्ञहरूले प्रयोग गर्ने अति-राष्ट्रवादी बयानबाजीलाई घृणा गर्छौं । हामीले प्रस्ताव गर्ने विकल्प भनेको प्रमाणमा आधारित संवाद र चुनावी विचारहरूबाट मुक्त व्यावहारिक दृष्टिकोण हो ।

स्थिर र समृद्ध नेपाल भारतको उत्तरी सिमानामा प्राकृतिक रेलिंग हो, जबकि राजनीतिक रूपमा विभाजित नेपालले भारतलाई छिमेकमा अस्थिरताप्रति चिन्तित बनाउँछ । त्यसैले नेपालको आर्थिक विकास भारतको लागि रणनीतिक आवश्यकता हो ।

ऐतिहासिक झ्याल

इतिहासले कसैलाई कहिल्यै असीमित अवसर प्रदान गर्दैन; यसले छोटो खुल्ने अवसरहरू प्रस्तुत गर्दछ । यो क्षण - अहिले, २०२६ को मध्यमा - नेपाल-भारत सम्बन्धलाई पूर्ण रूपमा पुनर्स्थापित र उचाल्न दशकहरूमा देखिएको सबैभन्दा अनुकूल झ्याल हो ।

अस्थिरता र घृणाले भरिएको विगत ३० वर्षको नेपाल अब इतिहास भइसकेको छ । हामी अरू के ल्याउँछौं ? राजनीतिक प्याच-अप होइन, कर्पोरेट कार्यान्वयनको भाषा बोल्ने व्यावसायिक नेतृत्वलाई निर्वाचित गर्ने युवा सचेत मतदाताहरूको बलियो जनादेश । हामी नीतिगत निरन्तरता, पारदर्शिता र निष्ठाको प्रतिज्ञा गर्छौं । रास्वपा नेतृत्व तयार छ किनभने नेपालका जनता तयार छन् । हामी विगतका चिन्ताहरूद्वारा होइन, तर साझा भविष्यको असीम सम्भावनाहरूद्वारा परिभाषित साझेदारी निर्माण गरौं ।

हामी सम्बन्धहरूलाई पुनर्स्थापित र गहिरो बनाउन खोज्दा, हामीसँग एउटा कालक्रमिक लंगर छ: अगस्ट ३, २०१४ । त्यस दिन, प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले नेपालको संसदलाई मात्र सम्बोधन गरेनन्; उनी नेपाली जनतासँग प्रत्यक्ष अन्तरक्रिया गर्न सडकमा निस्किए । उनले प्रेमका साथ भने कि भारत र नेपाल बीचको सम्बन्ध हिमालय र गंगा जत्तिकै प्राचीन छ, केवल कागजातहरूभन्दा धेरै पर पुग्छ । हाम्रा सिमानाहरू बाधा होइन, पुल बन्ने साझा दृष्टिकोणमा जोड दिने उहाँ नै हुनुहुन्थ्यो ।

त्यसबेलादेखि बागमती र गंगामा धेरै पानी बगिसकेको छ । यी नदीहरूले पहाडहरूसँग वार्ता गर्दैनन्; तिनीहरूले केवल आफ्नो बाटो खोज्छन् - र हामी पनि । हामीसँग त्यो अगस्टको दिनको विश्वास र न्यानोपनमा फर्कनु बाहेक अरू कुनै विकल्प छैन । र हामी फर्कनेछौं - पूर्ण इमानदारीका साथ, र नयाँ सम्भावनाहरूलाई समेट्ने र पुराना मतभेदहरूलाई भंग गर्ने प्रतिज्ञा गरिएको पुल निर्माण गर्न पहिलो ढुङ्गा बोक्ने व्यावहारिकताका साथ ।

(हाल भारत भ्रमणमा रहेका रास्वपा सभापति रवी लामिछानेले भारतको प्रतिष्ठित पत्रिका हिन्दुस्तान टाइम्समा लेखेको लेखको भावानुवाद)