काठमाडौँ । काठमाडौँ महानगरपालिकाले खाद्य स्वच्छता कायम गराउन खाद्य व्यावसायीलाई क्षमता विकासका कार्यक्रम र अनुगमनलाई एकसाथ अगाडि बढाएको छ ।

यस क्रममा महानगरपालिका र खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागको संयुक्त टोलीले सामुदायिक विद्यालयका क्यान्टिन र अस्पतालका क्यान्टिनहरुमा अनुगमन गरिरहेको छ । अहिलेसम्ममा पशुपति मित्र माध्यमिक विद्यालय चावहिलको (जानकी किचेन) क्यान्टिन तथा विद्यार्थीहरूको दिवा खाजा तयार गर्ने भान्छा, श्रम राष्ट्रिय माध्यमिक विद्यालय कुमारीगाल, शिवपुरी माध्यमिक विद्यालय महाराजगञ्जको (नमो फुड कोड) क्यान्टिन, रत्नराज्य स्कुल वानेश्वरको क्यान्टिन, के. एम.सी. हस्पिटल सिनामंगल (ग्रीन बड्स बेकरी क्याफे) क्यान्टिन, भरोसा अस्पताल वानेश्वरको (सुदूरपश्चिम भोजनालय एण्ड खाजा घर) लगायतका क्यान्टिनको अनुगमन गरिएको छ । 

अनुगमनका क्रममा कमजोरी सुधारका लागि सुझाव दिने र अखाद्य वस्तुको अनियन्त्रित प्रयोग भएको भेटिएमा सम्बन्धित व्यक्तिको रोहवरमा नष्ट गर्ने गरिएको छ । 

प्रायःजसो विद्यालय क्यान्टिनमा सरसफाइमा लापर्वाही देखिन्छ । लगाउने कपडा र खाद्यवस्तु सँगै राख्ने गरिएको पाइन्छ । तयारी खाद्यवस्तु नछोपी राख्ने, भण्डारण अव्यवस्थित हुने, फोहर फाल्ने भाँडो (डस्टबिन) को समुचित प्रयोग नगर्ने तथा किचेनको संरचनागत सुधार नगरिएको जस्ता कैफियत छन् । भेटिएको खाद्य तथा गुण नियन्त्रण विभागका खाद्य निरीक्षक दृष्टि ढकालका अनुसार क्यान्टिनमा प्रयोग गरिएको फ्राइड तेलको टिपिएम भ्यालु मापदण्ड विपरीत समेत पाइएको छ । खाद्यवस्तु ढाकेर नराख्ने, किचेनको भुइँ व्यवस्थापन र सरसफाइमा ध्यान नदिने, एकै ठाउँमा खाना तयार गर्ने र भाँडा माझ्ने, आगो सुरक्षाका उपकरणमा ध्यान नदिने साझा समस्या हुन् । 

महानगरपालिकाले बालबालिकाको स्वास्थ्य, पोषण र दिवा खाजा कार्यक्रमको गुणस्तर सुधार गर्न सामुदायिक विद्यालयका २३ मिल नर्ससहित ४५ जनालाई खाद्य स्वच्छता तथा पोषण सम्बन्धी तालिम दिइसकेको छ । महानगरपालिकाका फुड टेक्नोलोजिष्ट भारती अधिकारीका अनुसार खाद्य स्वच्छता अभ्यास, खाद्यजन्य रोगको जोखिम, सुरक्षित खाना ह्यान्डलिङ, पोषणयुक्त दिवा खाजाको व्यवस्थापन तथा रोग रोकथाममा स्कूल नर्सको भूमिका तालिमका विषय थिए । नेपाल सरकारले आ. व. २०७७/०७८ बाट प्रारम्भिक बाल विकासदेखि कक्षा ५ सम्म तथा आ. व. २०७९/८० देखि कक्षा ६ सम्म दिवा खाजा कार्यक्रम गरेको छ । काठमाडौँ महानगरपालिकाले भने कक्षा १० सम्मका विद्यार्थीहरुलाई दिवा खाजा उपलब्ध गराउँछ । ३४ वटा विद्यालयमा मिल नर्सको व्यवस्था गरिएको छ ।