विष्णु पोखरेल, देवदह । करिब एक महिनादेखि देवदहमा जारी देवदह प्रिमियर लिग (डिपिएल) को तेस्रो संस्करण आज निर्णायक मोडमा पुगेको छ । आठ टोली, खेलाडी अक्सन, लिग चरणका प्रतिस्पर्धात्मक खेल र रोमाञ्चक प्लेअफ पार गर्दै बिर्ता राइनोज र खैरेनी ग्लाडिएटर्स उपाधिका लागि आमनेसामने हुँदैछन् ।

देवदह क्रिकेट युनिट (डिसियू) मैदानमा दिउँसो १२ बजे सुरु हुने फाइनलले यस संस्करणको च्याम्पियन मात्र तय गर्ने छैन, लिग चरणदेखि नै उत्कृष्ट टोली बन्ने प्रतिस्पर्धामा रहेका दुई फ्रेन्चाइजीमध्ये कसले दबाबपूर्ण अवस्थामा आफ्नो क्षमता प्रमाणित गर्छ भन्ने पनि देखाउनेछ ।

सिजन-२ देखि नै डिपिएललाई सेतोमसी डटकमको प्रत्यक्ष प्रसारणले यसरि ब्राण्डिङ्ग गर्यो कि यो स्थानीय वा गाउँघरको प्रतियोगिता मात्र रहेन । देश विदेशमा रहेका नेपाली र क्रिकेट प्रेमीहरुलाई प्रत्यक्ष प्रसारण मार्फत खेल हेर्ने अवसर प्राप्त भयो । त्यसैगरी खेलाडीको छनोट र अक्सनमा भएको लगानी, नयाँ खेलाडीको प्रवेश, टोलीहरूको प्रदर्शनमा देखिएको उतारचढाव र क्रिकेटलाई सामाजिक उत्तरदायित्वसँग जोड्ने प्रयासले प्रतियोगितालाई थप अर्थपूर्ण बनाएको छ ।

१७२ खेलाडीको दर्ताबाट आठ टोलीको प्रतिस्पर्धासम्म

डिपिएलको तेस्रो संस्करणको तयारी साउनदेखि सुरु भएको थियो । आयोजक डि–युनिटी युथ क्लबले भदौमा टोली दर्ता र खेलाडी दर्ताको प्रक्रिया अघि बढाएको थियो । अघिल्ला संस्करणमा सहभागी टोलीसँगै नयाँ फ्रेन्चाइजीलाई पनि प्रतियोगितामा प्रवेश गराइएको थियो ।

यसपटक आठ टोलीले प्रतिस्पर्धा गर्ने निश्चित भएपछि खेलाडी व्यवस्थापनमा व्यवस्थित अक्सन प्रणाली अपनाइयो । प्रत्येक टोलीले अक्सनअघि एक मार्की, एक स्थानीय र एक देवदह बाहिरका खेलाडी गरी तीन जना रिटेन गर्न पाउने व्यवस्था गरिएको थियो ।

खेलाडी दर्ताको अन्तिम विवरणअनुसार १७२ जनाले नाम दर्ता गराएका थिए । तीमध्ये ७१.५ प्रतिशत खेलाडी अघिल्ला डिपिएलमा सहभागी नभएका नयाँ अनुहार थिए । दर्ता भएका खेलाडीमध्ये ५३.५ प्रतिशत देवदहका र ४६.५ प्रतिशत देवदह बाहिरका थिए ।

यसले डिपिएलप्रति स्थानीय खेलाडीको आकर्षणसँगै प्रतियोगिताले आफ्नो भौगोलिक दायरा पनि विस्तार गरिरहेको देखाउँछ । नयाँ खेलाडीको उल्लेख्य सहभागिताले पुराना खेलाडीको अनुभव र नयाँ खेलाडीको सम्भावनाबीच प्रतिस्पर्धा सिर्जना गरेको छ ।

दर्ता विवरणमा अलराउन्डर खेलाडीको संख्या सबैभन्दा बढी देखाइएको थियो । यसले टी–२० क्रिकेटमा ब्याटिङ र बलिङ दुवै गर्न सक्ने खेलाडीप्रति टोलीहरूको आकर्षण बढिरहेको संकेत गर्छ ।  

अक्सनमा रुपेश सबैभन्दा महँगा, टोली निर्माणमा फरक रणनीति

असोज १७ गते सम्पन्न खेलाडी अक्सन डिपिएल–३ को महत्वपूर्ण चरण थियो । आठ फ्रेन्चाइजीले ७५ हजार रुपैयाँको पर्स बजेटभित्र रहेर खेलाडी छनोट गरेका थिए । अक्सनमा रुपेश कुर्मी सबैभन्दा महँगा खेलाडी बने । खैरेनी ग्लाडिएटर्सले उनलाई २८ हजार रुपैयाँमा अनुबन्ध गर्‍यो ।

त्यसपछि शिवकुमार मौर्य र इन्द्रजीत यादव समान २४ हजार तथा तुलबहादुर थापा २२ हजार रुपैयाँमा बिक्री भए । सन्दीप खत्री २० हजार रुपैयाँमा अनुबन्धित भए । १० हजार रुपैयाँभन्दा बढी मूल्यमा १४ खेलाडी बिक्री हुनु यसपटकको अक्सनको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष रह्यो ।

टोलीहरूले गरेको लगानी हेर्दा एउटै रणनीति अपनाएको देखिँदैन । टटेरा डाइनामाइटले ७४ हजार २५० रुपैयाँ खर्च गरेर पर्सको अधिकांश रकम प्रयोग गर्‍यो । भलुही राइजिङले ७२ हजार र शीतलनगर सुपर स्ट्राइकर्सले ७१ हजार ७५० रुपैयाँ खर्च गरे ।

बिर्ता राइनोजले ७० हजार र ढेकावर योद्धाले ६५ हजार रुपैयाँ खर्च गर्दा शंकरपुर सुपरकिंग्सले ६२ हजार रुपैयाँ खर्च गरेको थियो । भवानीपुर रोयल्सले ५९ हजार ५०० रुपैयाँ खर्च गर्‍यो ।

तर सबैभन्दा रोचक पक्ष खैरेनीको अक्सन रणनीति थियो । उसले ५३ हजार ५०० रुपैयाँ मात्रै खर्च गरेर २१ हजार ५०० रुपैयाँ बचायो । सबैभन्दा महँगा खेलाडीलाई टोलीमा राखेको खैरेनीले बाँकी खेलाडी छनोटमा भने तुलनात्मक रूपमा कम खर्च गरेको थियो ।

बिर्ताले पनि आफ्नो ७५ हजारको बजेटमध्ये ७० हजार खर्च गरेको थियो । इन्द्रजीत यादवलाई २४ हजार र अमित पाठकलाई १३ हजार रुपैयाँमा अनुबन्ध गर्नु उसको मुख्य लगानी थियो ।

अक्सनको मूल्यांकन केवल महँगो खेलाडी किन्ने वा धेरै रकम खर्च गर्ने आधारमा हुँदैन । टोलीलाई आवश्यक पर्ने भूमिका, खेलाडीको निरन्तरता, ब्याटिङको गहिराइ र बलिङ विकल्पले त्यसको वास्तविक प्रभाव निर्धारण गर्छ । यसपटक मैदानमा देखिएको प्रदर्शनले पनि अक्सनको मूल्य र खेलाडीको वास्तविक योगदानबीचको सम्बन्धबारे बहस गर्ने ठाउँ दिएको छ ।

उद्घाटनदेखि लिग चरणसम्म खैरेनीको प्रभाव

कात्तिक ७ गते सुरु भएको प्रतियोगिताको उद्घाटन खेलमै खैरेनी ग्लाडिएटर्सले आफ्नो क्षमता देखाएको थियो । टटेरा डाइनामाइटलाई २८ रनले पराजित गर्दै खैरेनीले प्रतियोगितामा विजयी सुरुवात गर्‍यो । खैरेनीले दिएको ११५ रनको लक्ष्य पछ्याएको टटेरा ८७ रनमै सीमित भएको थियो । उक्त खेलमा अनिल यादवले तीन विकेट लिएका थिए ।

पहिलो दिनकै अर्को खेलमा ढेकावर योद्धाले शंकरपुर सुपरकिंग्सलाई तीन विकेटले पराजित गरेको थियो ।

प्रतियोगिताका सुरुवाती खेलले नै टोलीहरूबीचको प्रतिस्पर्धा कति कडा हुने संकेत गरेका थिए । लिग चरणमा कुनै टोलीको प्रदर्शन सधैँ एकनास रहेन । केही टोलीले बलियो सुरुवात गरे पनि त्यसलाई निरन्तरता दिन सकेनन् भने केही टोलीले पछिल्ला खेलमा आफ्नो लय समाते ।

खैरेनीले भने ब्याटिङ र बलिङ दुवै पक्षमा प्रभावकारी प्रदर्शन गर्दै आफ्नो दाबेदारी कायम राख्यो । बिर्ता राइनोजले पनि महत्वपूर्ण खेलमा जित निकाल्दै आफूलाई उपाधिको दाबेदारका रूपमा उभ्यायो ।

अनिल यादवको प्रदर्शन र खैरेनीको बलियो पक्ष

खैरेनीको यात्रामा अनिल यादवको प्रदर्शन उल्लेखनीय रह्यो । उनले ब्याटिङ र बलिङ दुवैमा टोलीलाई महत्वपूर्ण योगदान दिएका छन् ।

भलुही राइजिङविरुद्धको २५औँ खेलमा अनिलले २१ बलमा ६७ रन बनाएका थिए । आक्रामक ब्याटिङमार्फत उनले विपक्षी बलरमाथि दबाब सिर्जना गरेका थिए । त्यही खेलमा खैरेनीले १४१ रनको लक्ष्य १४.५ ओभरमै चार विकेट गुमाएर पूरा गरेको थियो ।

यसअघि उद्घाटन खेलमा तीन विकेट लिएका अनिलले महत्वपूर्ण खेलहरूमा पनि विकेट निकाल्दै आएका छन् । दोस्रो क्वालिफायरमा ढेकावरविरुद्ध पनि उनले दुई विकेट लिए ।

यस्तै रुपेश कुर्मीले पनि बलिङमा प्रभावकारी भूमिका निर्वाह गरेका छन् । ढेकावरविरुद्धको दोस्रो क्वालिफायरमा उनले दुई विकेट लिए । अक्सनमा सबैभन्दा महँगो खेलाडी बनेका रुपेशको भूमिका केवल मूल्यमा सीमित रहेन, टोलीलाई फाइनलसम्म पुर्‍याउने यात्रामा उनको योगदान महत्वपूर्ण देखिएको छ ।

खैरेनीका लागि संकेत भट्टराई, सुरज सारु र अर्जुन घर्तीले पनि आवश्यक समयमा रन जोड्दै आएका छन् । दोस्रो क्वालिफायरमा संकेतले २७, सुरजले २४ र अर्जुनले २१ रन बनाएका थिए ।

यसले खैरेनीको बलियो पक्ष केवल एक वा दुई खेलाडीमा निर्भर नरहेको देखाउँछ । महत्वपूर्ण खेलमा फरक खेलाडीले जिम्मेवारी लिने अवस्था टोलीका लागि सकारात्मक पक्ष हो ।

बिर्ताको यात्रा : लिगको हारबाट सुपर ओभरको जितसम्म

बिर्ता राइनोजको फाइनल यात्रा पनि कम रोचक छैन । लिग चरणमा खैरेनीसँग पराजित भएको बिर्ताले पहिलो क्वालिफायरमा त्यसको जवाफ दियो ।

शनिबार भएको पहिलो क्वालिफायरमा निर्धारित खेल बराबरी भएपछि प्रतिस्पर्धा सुपर ओभरमा पुगेको थियो । सुपर ओभरमा खैरेनीले ४ रन बनाउँदा बिर्ताले ६ रन जोड्यो । दुई रनको अन्तरले बिर्ता विजयी भयो र सीधै फाइनलमा स्थान सुरक्षित गर्‍यो ।

क्रिकेटमा सुपर ओभर आफैँमा दबाबपूर्ण अवस्था हो । यस्तो अवस्थामा ब्याट्सम्यानको निर्णय क्षमता, बलरको नियन्त्रण र फिल्डिङको प्रभावकारिता निर्णायक बन्न सक्छ । बिर्ताले त्यही अवस्थामा खैरेनीलाई पछि पार्दै मानसिक रूपमा महत्वपूर्ण जित हासिल गरेको छ ।

अक्सनमा इन्द्रजीत यादव र अमित पाठकमा गरेको लगानीले बिर्ताको टोली संरचनालाई कस्तो प्रभाव पार्‍यो भन्ने कुरा पनि फाइनलमा हेर्नुपर्नेछ । लिग चरणको हारपछि उही प्रतिद्वन्द्वीविरुद्ध सुपर ओभरमा जित निकालिसकेको बिर्ता अहिले आत्मविश्वासका साथ मैदान उत्रिनेछ ।

ढेकावरको चुनौती र खैरेनीको पुनरागमन

पहिलो क्वालिफायरमा पराजित भएपछि खैरेनीले दोस्रो क्वालिफायर खेल्नुपरेको थियो । आइतबार भएको खेलमा ढेकावर योद्धाले टस हारेर पहिले ब्याटिङ गर्दै २० ओभरमा सात विकेट गुमाएर १०३ रन बनाएको थियो ।

ढेकावरका सम्राट थापाले ३०, तुलबहादुर थापाले २३ र रामनाथ कुर्मीले १६ रन जोडेका थिए । खैरेनीका अनिल यादव र रुपेश कुर्मीले समान दुई विकेट लिए ।

१०४ रनको लक्ष्य पछ्याएको खैरेनीले १९.१ ओभरमा सात विकेट गुमाएर जित हासिल गर्‍यो । संकेत भट्टराई, सुरज सारु र अर्जुन घर्तीको योगदानले टोलीलाई कठिन अवस्थामा पनि लक्ष्यसम्म पुर्‍यायो ।

यो जितले खैरेनीको पुनरागमन मात्र होइन, दबाबमा खेल जित्ने क्षमतासमेत देखाएको छ । पहिलो क्वालिफायरमा सुपर ओभरमा पराजित भए पनि दोस्रो क्वालिफायरमा संयमित प्रदर्शन गर्दै टोलीले फाइनलमा स्थान बनायो ।

प्रतियोगिताका उतारचढाव र केही महत्वपूर्ण कीर्तिमान

यस संस्करणमा केही खेलले दर्शकको ध्यान विशेष रूपमा खिचे । २७औँ खेलमा सीता मेडिकल भवानीपुर रोयल्सले शीतलनगर सुपर स्ट्राइकर्सलाई नौ विकेटले पराजित गर्दै ६.४ ओभरमै ९२ रनको लक्ष्य पूरा गरेको थियो । टी–२० संरचनाको खेलमा ८० बल बाँकी छँदै लक्ष्य भेट्टाउनु प्रतियोगिताको उल्लेखनीय प्रदर्शन बन्यो ।

त्यस खेलमा दुर्गेश यादव मल्लाहले १८ बलमा ३८ र कलाम अलीले १६ बलमा ३५ रन बनाएका थिए । राज सुनारले पनि ६ बलमा १५ रन जोड्दै जितलाई सहज बनाएका थिए ।

अर्कोतर्फ शंकरपुर सुपरकिंग्स र भलुही राइजिङको यात्रा प्लेअफसम्म पुग्न सकेन । शीतलनगर सुपर स्ट्राइकर्सले पनि महत्वपूर्ण खेलमा पराजय व्यहोर्दै प्रतियोगिताबाट बाहिरिनुपर्‍यो ।

लिग चरणका खेलले देखाएको अर्को पक्ष भनेको टी–२० क्रिकेटमा सानो लक्ष्य पनि सुरक्षित नहुनु हो । छोटो ढाँचाको खेलमा एउटा आक्रामक ब्याटिङ प्रदर्शन वा लगातार विकेटले खेलको दिशा बदल्न सक्छ । भवानीपुरको ६.४ ओभरको जित त्यसैको उदाहरण हो ।

क्रिकेटसँग सामाजिक उत्तरदायित्व जोड्ने प्रयास

डिपिएलको यस संस्करणको महत्वपूर्ण विशेषता क्रिकेटलाई सामाजिक अभियानसँग जोड्ने प्रयास पनि हो ।

रोटरी क्लब अफ देवदह र डि–युनिटी युथ क्लबबीच दुई वर्षका लागि भएको सम्झौताअनुसार प्रतियोगितामा खेलाडीले बनाउने प्रत्येक रनबापत एक रुपैयाँ पोलियो उन्मूलनका लागि रोटरी फाउन्डेसनको पोलियोप्लस कोषमा जम्मा गरिनेछ ।

त्यस्तै, खेलाडीले बनाएको रनका आधारमा विपन्न तथा जेहेन्दार विद्यार्थीका लागि ‘विङ्स अफ होप छात्रवृत्ति’ कोषमा रकम थपिने व्यवस्था गरिएको छ । प्लेअफ र फाइनल खेलमा प्रत्येक डट बलबापत एउटा बिरुवा रोप्ने कार्यक्रम पनि सम्झौतामा समेटिएको छ ।

यसले खेलको उपलब्धिलाई मैदानको नतिजाभन्दा बाहिर पनि विस्तार गर्ने प्रयास गरेको छ । स्थानीय तहमा आयोजना हुने प्रतियोगिताले सामाजिक अभियान, वातावरण संरक्षण र शिक्षा सहयोगसँग सम्बन्ध स्थापित गर्न सके त्यसको प्रभाव खेलकुद समुदायमा मात्र सीमित रहँदैन ।

प्रत्यक्ष प्रसारणले गर्यो ब्राण्डिङ्ग, बढायो पहुँच

डिपिएलको महत्वपूर्ण पक्ष प्रत्यक्ष प्रसारण हो । सेतोमसी डटकमले प्रतियोगिताका सबै खेल प्रत्यक्ष प्रसारण गर्दै आएको छ । यसले एकातिर डिपिएललाई गज्जबले ब्राण्डिङ्ग गरिदियो भने अर्कोतिर मैदानमा उपस्थित हुन नसक्ने दर्शकलाई पनि खेलसँग जोड्ने अवसर दिएको छ ।

स्थानीय स्तरको प्रतियोगितालाई नियमित रूपमा प्रत्यक्ष प्रसारण गर्नु सामान्य विषय होइन । यसका लागि प्राविधिक जनशक्ति, उपकरण, व्यवस्थापन र आर्थिक स्रोत आवश्यक पर्छ । स्थानीय खेललाई डिजिटल माध्यमबाट दर्शकसम्म पुर्‍याउने अभ्यासले प्रतियोगिताको पहुँच विस्तार गर्न मद्दत गरेको छ ।

प्रतियोगितामा सेतोमसी मिडिया नेटवर्क प्रा.लि.ले रणनीतिक टाइमआउटको प्रायोजनसमेत गरेको छ । यस्तै, इप्सा सिक्समार्फत छक्काको प्रायोजन गरिएको छ भने चार रनको प्रायोजन जयभोले मार्वलले गरेको छ । यसले आगामी दिनमा समेत स्थानीय खेलकुदमा सञ्चारमाध्यम र व्यावसायिक संस्थाबीच सहकार्यको सम्भावना पनि देखाएको छ ।

आज अन्तिम परीक्षा

आजको फाइनलमा दुवै टोलीको मुख्य चुनौती आफ्नो बलियो पक्षलाई दबाबमा पनि कायम राख्नु हुनेछ ।

खैरेनीसँग अनिल यादवको आक्रामक ब्याटिङ, रुपेश कुर्मीको बलिङ र संकेत भट्टराई, सुरज सारु तथा अर्जुन घर्तीको उपयोगी योगदान छ । टोलीले लिग चरणमा बिर्तालाई पराजित गरिसकेको छ । त्यसैले उसलाई आफ्नो पुरानो प्रदर्शन दोहोर्‍याउने अवसर छ ।

बिर्तासँग भने पहिलो क्वालिफायरको जितबाट प्राप्त आत्मविश्वास छ । सुपर ओभरसम्म पुगेको खेलमा संयम कायम राख्दै जित निकालेको टोलीले फाइनलमा पनि त्यही मानसिकता कायम राख्न सके उपाधि जित्ने सम्भावना बलियो हुनेछ ।

खेलको सुरुवाती ओभरमा विकेट जोगाउने क्षमता, ब्याट्सम्यानहरुको साझेदारी, अन्तिम ओभरमा रन नियन्त्रण र फिल्डिङ दुवै टोलीका लागि निर्णायक बन्न सक्छन् । विशेषगरी खैरेनीका आक्रामक ब्याट्सम्यानलाई रोक्नु बिर्ताका बलरका लागि चुनौती हुनेछ भने बिर्ताका ब्याट्सम्यानलाई दबाबमा राख्नु खैरेनीको प्राथमिकता हुन सक्छ ।

डिपिएल–३ ले स्थानीय क्रिकेटमा खेलाडीको नयाँ पुस्ता, फ्रेन्चाइजी प्रणालीको आकर्षण र दर्शकको सहभागिता बढेको संकेत गरेको छ । अब प्रतियोगिताको अन्तिम अध्यायमा कसले उपाधि उचाल्छ भन्ने प्रश्नको जवाफ मैदानले दिनेछ ।

बिर्ता राइनोजका लागि पहिलो क्वालिफायरको जितलाई उपाधिमा बदल्ने अवसर छ । खैरेनी ग्लाडिएटर्सका लागि लिग चरणको जितलाई अन्तिम नतिजामा परिणत गर्ने चुनौती छ । दुई फरक यात्राबाट फाइनल पुगेका यी टोलीबीचको प्रतिस्पर्धाले डिपिएलको तेस्रो संस्करणलाई कस्तो निष्कर्ष दिन्छ, त्यसका लागि देवदह क्रिकेट मैदानको अन्तिम खेल प्रतीक्षाको विषय बनेको छ ।

प्रतियोगीता विजेताले ट्रफीसहित दुई लाख रुपैयाँ र उपविजेताले एक लाख रुपैयाँ नगद पुरस्कार प्राप्त गर्नेछन् ।